جغرافیای ایران

موقعیت

ایران در نیمکره شمالی بین 25 تا 40 درجه عرض شمالی از خط استوا و بین 44 و 5/63 درجه طول شرقی از نیمروز گرینویچ واقع شده است که این موقعیت بیانگر آن است که ایران در منطقهxadی معتدله قرار دارد.
از این رو ایران در این عرض جغرافیایی، فاقد آب و هوای سرد است که معمولا در عرضxadهای بلند وجود دارد و اگر در بعضی نقاط هوای زمستانی بسیار سرد است، بیشتر به سبب ارتفاع زیاد از سطح دریاست نه عرض جغرافیایی.

ایران از دو سوی شمال و جنوب به دریا دسترسی دارد. از سوی شمال، ایران با دریاچهxadی مازندران (کاسپین) مجاور است. مجاورت با دریای مازندران از نظر آب و هوایی موجب شده که استانxadهای ساحلیِ این کشور، مثل گیلان و مازندران و گلستان که بین کوهستانxadهای البرز از یک طرف و دریا از طرف دیگر محصور شدهاند، کاملا زیر تأثیر و نفوذ بادهای مرطوب این دریا قرار گیرند و میزان رطوبت زیاد، به ویژه وجود باران درفصل تابستان، در رشد پوشش گیاهی و ایجاد مناطق جنگلی موثر افتد.

دسترسی به خلیج فارس و دریای عمان از نظر اتصال و ارتباط این کشور با کلیهxadی کشورهای جهان از طریق آبxadهای آزاد، بسیار مهم و قابل توجه است، اگرچه از نظر آب و هوایی، به علت گرما و رطوبت زیاد تابستانی محیط گرم و مرطوبی در فصل تابستان به وجود میآورد.

از سوی دیگر، ایران در جنوب غربی آسیا واقع است، آسیای جنوب غربی، در حقیقت منطقهxadی واسطهای است واقع میان سه قارهxadی آسیا، اروپا، آفریقا و ایران در این منطقه، از حوادث این سه قاره سخت متأثر است، زیرا هر نوع واقعهای که در این قارهها اتفاق افتد و یا رابطه و مراوده اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و نظامی بین این سه قاره برقرار شود، ناچار تأثیری در ایران خواهد گذاشت.

وسعت و شکل جغرافیایی ایران

کشور ایران امروزه دارای شکلی شبیه به متوازیالاضلاع ناموزون است و طول یک قطر آن، از آرارات در شمال غربی کشور به خلیج گواتر در جنوب شرقی به وسعت 2250 کیلومتر و طول قطر دیگر آن از خرمشهر در ساحل خلیج فارس به سرخس در شمال شرقی 1400 کیلومتر است. در نتیجه، دو استان آذربایجان در شمال غربی ایران و سیستان و بلوچستان در منتهیالیه جنوب شرقی کشور، نسبت به یکدیگر و همچنین نسبت به تهران ـ پایتخت کشور ـ از سایر استانxadها دورتر هستند.

شکل جغرافیایی و وسعت خاک کشور از قرن هشتم پیش از میلاد، یعنی زمان حکومت مادها که اولین سلسله آریایی را تشکیل دادند تا حدود یک قرن پیش همواره متغیر بوده است.

ایران امروز، با وسعت 1648195 کیلومتر مربع معادل یک بیست و هفتم وسعت قاره آسیا و نزدیک به یک نودم خشکیxadهای جهان است. خاک ایران به تنهایی، بیشتر از مجموع مساحت شش کشور اروپایی آلمان، فرانسه، انگلستان، ایتالیا، هلند و بلژیک است.

جنوبیترین نقطهxadی این سرزمین بندر «گواتر» و شمالیترین نقطه آن «دامنهxadی آرارات» است. شرقیترین ناحیهxadی ایران «کوهک» در مرز پاکستان و غربیترین آبادی آن «بازرگان» در مرز ترکیه قرار دارد. اختلاف ساعت میان شرقیترین و غربیترین نقاط مرزی ایران حدود یکساعت و هیجده دقیقه است.

ناهمواری های ایران

پیدایش چین خوردگیxadها و ناهمواریxadهای ایران

نتیجهxadی حرکات کوهزایی اواخر دوران سوم زمین شناسی است

که پیدایش این چین خوردگیxadها همزمان با پیدایش کوهxadهای جنوب اروپا و آسیا بوده است.

کوهستانxadها :
بیش از نیمی از وسعت ایران پوشیده از کوهxadهای بلند است. این کوهxadها یا مانند البرز در طول صدها کیلومتر چون دیواری کشیده شده و عبور از آن فقط از طریق گردنههای بلند و گذرگاهxadها عملی است، یا مانند ابر سن (زاگرس) شامل رشتههای مرتفع و موازی با درههای گود و دامنههای پرشیب است که نواحی داخلی ایران را از کنارهxadی خلیج فارس جدا میکند و تنها از راه درههای پرپیچ و خم رودها که در طول صدها هزار سال حفر شدهاند، میتوان از آنxadها عبور کرد

ناهمواریxadهای ایران را میتوان از نظر طبیعی و جهت برجستگی و شرایط خاص منطقه به چند دسته تقسیم کرد :

کوهxadهای شمالی
کوهxadهای غربی و جنوبی
کوهxadهای شرقی
کوهxadهای مرکزی
جلگههای ساحلی
چالههای داخلی

آب و هوای ایران

ایران در منطقهxadی معتدلهxadی خشک شمالی

و در عرض متوسط روی کره زمین در ناحیهxadی جنب استوایی و استوایی قرار داردهمین موقع جغرافیایی با دوری از دریاهای بزرگ، به ویژه جریانات هوایی موجب شده است تا آب و هوای ایران خشک و بَری باشد، اما به سبب وسعت بسیار و وجود عوارض گوناگون طبیعی مانند ارتفاعات بلند در شمال و مغرب و پستیxadهای وسیع، چون دشتxadهای مرکزی در داخل فلات و افزون بر آن، مجاورت دریای مازندران و خلیج فارس و اقیانوس هند ـ که هریک از این افقxadها، اقلیمی جداگانه میسازند، ایران از اقلیم مختلف و آب و هوای متنوع برخوردار است.
ایران فلاتی مرتفع، نزدیک به دشتxadهای وسیع آسیا که ارتفاع متوسط آن حدود 1200 متر از سطح دریاست. وضع چینخوردگیxadها و ارتفاعات که بلندی برخی از آنxadها از 4 هزار متر بیشتر است و وجود دریاهای شمال و جنوب که دور از نواحی مرکزی قرار دارند، به ویژه وضع قرار گرفتن کوهxadها که بر گرد ایران حلقه زدهاند این کشور را از جمله کشورهای نادر جهان قرار داده است که میتوان در آن انواع آب و هوا را شاهد بود.

آب های ایران

رودهای ایران را از نظر مقدار آب آنxadها میتوان

به دو دسته تقسیم کرد :

یکی رودهای دائمی که پیوسته و به طور دائم در بستر آنxadها آب جریان دارد

و دارای آبگیر مشخص هستند،

و دیگری رودهای موقت یا فصلی که فقط درفصول پرباران آب دارند و در دیگر فصول، کمآب و بلکه خشکاند...

دریاهای ایران

1ـ خلیج فارس :

خلیج فارس به وسعت حدود 232850 کیلومتر مربع در جنوب و میان ایران

و شبه جزیرهxadی عربستان واقع شده و با دریای عمان از طریق تنگهxadی هرمز مربوط است.

طول آن از دهانه اروندرود در شمال غربی تا تنگه هرمز در جنوب شرقی حدود 805کیلومتر است و عرض میان 56 تا 288 کیلومتر متفاوت است..

جزیره های ایران

جزایر عمده ایران را در خلیج فارس میتوان به شرح زیر برشمرد :

جزیرهxad هرمز :

طول محیط این جزیره بیضی شکل حدود 6000 متر است و در مدخل خلیج فارس به سبب موقعیت جغرافیایی آن، مجاورت با تنگهxadی هرمز به عرض حداقل 56 کیلومتر و به عمق حداکثر 115 متر از نظر نظامی و بازرگانی از اهمیت خاصی برخوردار است...

چشمانداز گیاهی و زندگی جانوری ایران

در جاهای مختلف ایران، پوشش گیاهی و زندگی جانوری متنوعی دیده میشود.

این تنوع بستگی به وضع طبیعی و آب و هوا دارد. مرز قطعی نواحی گیاهی و جانوری کاملا مشخص نیست، ولی با توجه به آب و هوا، تفاوت میان گیاهان و جانوران درسه ناحیهxadی معتدل مازندرانی، معتدل کوهستانی و ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی دیده میشود...

مرزهای جغرافیایی و سیاسی ایران

فلات ایران :

واحد جغرافیایی ویژهای از قاره آسیاست که کشور ایران نیز در آن واقع شده است.

موقعیت عمومی و جغرافیایی فلات ایران در جنوب غربی آسیا به صورت پلی میان سه قارهxadی آسیا، آفریقا و اروپا واقع شده است...

دین، مذهب و زبان ایران

دین رسمی مردم ایران، اسلام

و مذهب رسمی، شیعه ی دوازده امامی است.

مذاهب دیگر اسلامی اعم از حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی و زیدی نیز در ایران رسمیت دارند...

99/5درصد از مردم ایران مسلمانند و 91درسد آنها شیعه هستند. اقلیتxadهای مذهبی که در ایران به رسمیت شناخته شدهاند، عبارتند از: مسیحیان، کلیمیان و زرتشتیان و پیروان سایر ادیان.

زبان رسمی و خط رایج ایران، فارسی است به جز فارسی، زبانxadهای دیگری مانند ترکی، کردی، عربی، گیلکی و بلوچی نیز در نقاط مختلف کشور تکلم میشود. از زبانxadهای خارجی رایج در ایران، در درجهxadی اول انگلیسی و سپس عربی و فرانسه کاربرد دارد

جمعیت و پراکندگی آن

براساس آخرین نتایج آمارگیری جمعیت در آبان سال 1375،

جمعیت کشور حدود ۷۰ میلیون نفر است

که حدود۴۰ میلیون نفر آن شهری

و ۲۵ میلیون نفر در نقاط روستایی

و بقیه غیرساکن هستند...

کشاورزی و منابع طبیعی در ایران

سرزمین ایران به طور کلی کوهستانی و نیمه خشک محسوب میشود.

بیش از نیمی از مساحت کشور را کوهxadها و ارتفاعات،

یک چهارم آن را صحراها و کمتر از یک چهارم دیگر را نیز زمینxadهای قابل کشت

تشکیل داده است...

صنایع ایران

ایران با دسترسی به منابع عظیم انرژیxadهای فسیلی در جهان از اهمیت بسیاری برخورداراست.

کشور ما با داشتن 12 درصد از کل گاز طبیعی کشف شده جهان درمقام دوم

و در سطح منطقهxadی خاورمیانه در مقام اول قرار دارد.

از نظر منابع نفتی درسطح جهان مقام ششم و در خاورمیانه در مقام چهارم پس از عربستان، عراق و امارات واقع شده است...

تقسیمات کشوری

در تیرماه سال 1377، ایران از نظر تقسیمات کشوری دارای 28 استان،

282 شهرستان، 741 بخش، 716 شهر، 2258 دهستان

و بیش از 68125 آبادی دارای سکنه بوده است.

پایتخت

کلان شهر تهران با جمعیتی بالغ بر ۷میلیون نفر،

به عنوان پایتخت ایران، مهمترین مرکزسیاسی، اداری، اقتصادی

و فرهنگی ایران و منطقه است.

استان تهران : از شمال با استان مازندران و گیلان، از شرق با استان سمنان، و از جنوب و غرب با استانxadهای قم، مرکزی، همدان و زنجان و استان قزوین همسایه است. از نظر موقعیت نسبی جغرافیایی، این استان در غرب دشت کویر و جنوب رشته کوهxadهای البرز واقع شده است.

به لحاظ موقعیت، استان تهران در بخش مرکزی ایران قرار گرفته است امکان دسترسی به همهxadی نقاط کشور را تقریبا فراهم میکند. قرار گرفتن در دامنههای جنوبی کوهxadهای البرز به عنوان یک عامل دفاعی، از گذشته زمینهxadی لازم را برای تجمع جمعیت فراهم کرده و در حال حاضر این ارتفاعات تأمینکننده بخشی از آب موردنیاز مصرفی در بخش کشاورزی و شرب جمعیت ساکن در این استان است. شیب این استان، ازسمت شمال به جنوب است و به سبب همواری بخشxadهای وسیعی از این استان، امکان استقرار سکونتگاهxadها و طبعا جمعیت را فراهم آورده است. وضعیت آب و هوایی آن، شرایط مناسب زندگی را مهیا میکند. زمستانxadهای کوتاه و اعتدال هوا در فصول پاییز و بهار، به همراه ریزشxadهای جوی مناسب و کافی برای کشت محصولات مختلف و رطوبت نسبی کم، از دیگرویژگیxadهای اقلیمی این استان است.

ویژگی جمعیت : استان تهران بیش از ۱۳ میلیون نفر جمعیت دارد. به بیان دیگر، این استان با مساحتی حدود 2/2 درصد از کل مساحت کشور ۱۸ درصد جمعیت ایران را درخود جای داده است.

استان تهران با داشتن تراکم متوسط 270 نفر در کیلومتر مربع، پرتراکمترین استان محسوب میشود. به سبب تفاوتxadهای جغرافیایی، جمعیت در سطح استان یکسان توزیع نشده است. توزیع جغرافیایی جمعیت در سطح استان، نشان میدهد که شهرستانxadهایی که در دشت تهران و کرج واقع شدهاند، با برخورداری از موقعیت جغرافیایی مناسب، بیشترین تراکم جمعیت، و شهرستانxadهای نواحی کوهستانی شمال استان و همچنین نواحی حاشیه کویر به سبب نامساعد بودن محیط جغرافیایی، کمترین تراکم جمعیت را دارند.

استان تهران از نظرجمعیت، در میان استانهای کشور، دارای این ویژگیxadهاست :

1ـ پرجمعیتترین استان کشور است
2ـ پرتراکمترین استان کشور است
3ـ دارای کمترین نسبت جمعیت روستانشین است
4ـ از بیشترین درصد افزایش جمعیت در سال برخوردار است

شهر تهران جزو یکی از دوازده شهرستان استان تهران به شمار میآید.

این شهرستان 1500 کیلومترمربع مساحت دارد و پرجمعیتترین شهرستان استان و پرجمعیتترین شهر کشور است و درسطح کشور به کانون اصلی فعالیتxadهای اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی تبدیل شده است.
در شهر تهران مراکز فرهنگی و تفریحی ملی ایران که دارای مجموعهxadی بسیار ارزشمندی از آثار فرهنگی تمدنxadهای دوره باستان و دوره اسلامی است، کتابخانه ملی ایران که غنیترین کتابخانهxadی کشور محسوب میشود، همچنین مجموعهxadی کاخxadهای سابق، پارکxadها و فضاهای سبز و فرهنگسراها و موارد دیدنی دیگر از جمله مراکز دیدنی این شهر، ملی محسوب میشوند.

ویژگیxadهای اقتصادی تهران :

تهران به لحاظ تمرکز اداری ـ سیاسی، در فعالیتxadهای اقتصادی کشور، دارای نقش بسیار مهمی است. این نقش چنان با اهمیت است که میتوانیم آن را به مثابه قطب اقتصادی کشور بدانیم. از نظر فعالیت اقتصادی در بخشxadهای سهگانه (صنعت، کشاورزی، خدمات)، استان تهران میان استانxadهای کشور، دارای ویژگی خاصی است. در این استان، کشاورزی نسبت به بخشxadهای دیگر اقتصادی، اهمیت چندانی ندارد و در مقایسه با کل کشور سهم ناچیزی از شاغلین در بخش کشاورزی فعالیت میکنند.
این بخش، فقط برای 5 درصد از کل شاغلین استان، اشتغال ایجاد کرده است. در حالی که بخشxadهای خدمات و صنعت، 95 درصد شاغلین را به خود اختصاص داده است. در این میان، بخش خدمات به دلیل افزایش کارهای غیرتولیدی برای دو سوم شاغلین این استان اشتغال فراهم کرده است. یک سوم کارگاهxadهای بزرگ صنعتی ایران در استان تهران واقع شده است. همچنین بیش از یک سوم کارکنان این گونه کارگاهxadهای ایران در این استان مشغول به کارند. این در حالی است که مساحت این استان فقط یک هشتم درسد از مساحت کل کشور را تشکیل میدهد. تمرکز بیش از حد صنایع در این استان، ناشی از سیاستxadهای اقتصادی کشور و وجود مرکز سیاسی ـ اداری کشور، یعنی شهر تهران و وجود زیرساختxadهای موردنیاز صنایع نظیر راه، فرودگاه، آب، برق، تلفن و ارتباطات پیشرفته و دسترسی به بازار بزرگ شهر تهران است. اگرچه دولت در اوایل دهه 1350 بر اثر تمرکز صنایع در تهران، ضوابطی تعیین کرد که بر مبنای آن ایجاد صنایع، مگر در موارد استثنایی تا 120 کیلومتری شهر تهران ممنوع شده بود، اما باز هم تمرکز و تجمع صنایع در اطراف تهران به عناوین مختلف ادامه یافت. ولی این ضوابط تا حدود بسیاری در کند کردن تجمع بیش از حد صنایع در این استان تأثیر چشمگیری داشته است. از اوایل دهه 1360 این ضوابط با شدت بیشتری ادامه داشته و در نتیجه، نسبت درصد کارگاهxadهای بزرگ صنعتی استان تهران به کل کشور، از سال 1361 تا 1365 رو به کاهش بوده است.